Kto kwalifikuje się do operacji bariatrycznej: kryteria BMI, przeciwwskazania i badania

Kto kwalifikuje się do operacji bariatrycznej: krótka odpowiedź

Operację bariatryczną rozważa się u dorosłych, u których otyłość jest ciężka lub już szkodzi zdrowiu i którzy nie osiągnęli trwałego efektu dietą, ruchem i leczeniem zachowawczym. Decyzja nigdy nie opiera się wyłącznie na masie ciała.

Chirurg ocenia łącznie cztery rzeczy:

• wskaźnik masy ciała (BMI) i to, jak długo utrzymuje się nadwaga;
• choroby związane z masą ciała, takie jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze czy bezdech senny;
• wcześniejsze próby schudnięcia bez operacji i powody, dla których nie przyniosły trwałego efektu;
• ogólny stan zdrowia, ryzyko operacyjne i gotowość do zmiany nawyków żywieniowych na całe życie.

Jeśli większość tych punktów przemawia za operacją, kolejnym krokiem jest pełna diagnostyka. Ostateczną odpowiedź daje potem chirurg i zespół, a nie kalkulator.

Kryteria BMI w wytycznych międzynarodowych

BMI to masa ciała w kilogramach podzielona przez kwadrat wzrostu w metrach. To zgrubne narzędzie przesiewowe: nie pokazuje, gdzie odkłada się tłuszcz ani jak działa metabolizm, ale pomaga podzielić pacjentów na grupy.

W 2022 roku American Society for Metabolic and Bariatric Surgery (ASMBS) i International Federation for the Surgery of Obesity and Metabolic Disorders (IFSO) zaktualizowały wieloletnie kryteria i obniżyły progi. Wiele krajowych systemów ochrony zdrowia i klinik nadal stosuje starsze, surowsze granice. W praktyce bierze się pod uwagę oba podejścia:

Wartość z tej tabeli to powód do rozmowy z chirurgiem, a nie automatyczne „tak”. Na naszej stronie o chirurgii bariatrycznej klinika opisuje to samo podejście: operacja jest zwykle uzasadniona przy BMI powyżej 40 lub powyżej 35 z poważnymi chorobami współistniejącymi, a niższe wartości omawia się indywidualnie.

Choroby współistniejące, które przemawiają za operacją

Nadmierna masa ciała rzadko występuje sama. Gdy lekarz wiąże chorobę z otyłością i spodziewa się jej poprawy po schudnięciu, przemawia to za operacją. Najczęściej są to:

• cukrzyca typu 2 lub stan przedcukrzycowy trudny do wyrównania;
• nadciśnienie tętnicze i podwyższony cholesterol;
• obturacyjny bezdech senny;
• stłuszczenie wątroby;
• bóle stawów i choroba zwyrodnieniowa kolan i bioder;
• żylaki i obrzęki nóg;
• problemy z płodnością i zespół policystycznych jajników u kobiet;
• refluks, duszność i ograniczona sprawność ruchowa.

Poprawa tych chorób po operacji jest częsta, ale nie jest gwarantowana i różni się u poszczególnych osób. Dlatego regularne kontrole trwają także po zabiegu.

Kiedy operacja nie jest zalecana: przeciwwskazania

Niektóre sytuacje wykluczają operację, inne oznaczają, że trzeba poczekać do wyleczenia problemu. Chirurg ocenia każdy przypadek, ale to są typowe powody odpowiedzi „nie” lub „jeszcze nie”:

• ciąża lub mniej niż około sześć miesięcy od zakończenia karmienia piersią;
• wiek poniżej 18 lat w City Medical Centre (nastolatków ocenia się tylko w specjalistycznych programach);
• aktywna choroba nowotworowa;
• ostra choroba lub zaostrzenie choroby przewlekłej;
• ciężkie choroby serca, płuc, wątroby lub nerek, przy których znieczulenie jest zbyt ryzykowne;
• zaburzenia krzepnięcia krwi;
• ciężka, nieustabilizowana choroba psychiczna, aktywne nadużywanie alkoholu lub narkotyków albo nieleczone zaburzenie odżywiania, np. bulimia;
• brak możliwości lub chęci przestrzegania diety, przyjmowania suplementów do końca życia i zgłaszania się na kontrole.

Wiele z tych sytuacji jest przejściowych. Po leczeniu, stabilizacji lub zakończeniu karmienia piersią można wrócić do tematu operacji.

Badania przed operacją

Pełna diagnostyka ma dwa cele: potwierdzić, że operacja jest bezpieczna, i dobrać właściwy zabieg. Dokładna lista zależy od twojego stanu zdrowia, ale zwykle obejmuje:

• Badania krwi i moczu: morfologia, badanie ogólne moczu, biochemia, HbA1c (średni poziom cukru) i badanie krzepnięcia.
• Badania obrazowe i czynnościowe: RTG klatki piersiowej, EKG, USG jamy brzusznej i nerek oraz USG dopplerowskie żył kończyn dolnych.
• Endoskopia: gastroskopia jest obowiązkowa, by ocenić żołądek i przełyk; kolonoskopię wykonuje się, jeśli są wskazania.
• Konsultacje specjalistyczne: internista, endokrynolog, kardiolog, psychiatra, a u kobiet ginekolog.

Wyniki, które już masz, możesz przesłać wcześniej, co często skraca ten etap. Zespół powie ci, jakich badań jeszcze brakuje.

Gotowość psychiczna i życie po operacji

Operacja bariatryczna zmienia wielkość żołądka, a czasem drogę pokarmu, ale sama nie zmienia nawyków. Długoterminowy wynik zależy w dużej mierze od tego, co dzieje się po wypisie. Dlatego gotowość ocenia się równie starannie jak zdrowie fizyczne.

Zanim zgodzisz się na operację, warto uczciwie zastanowić się, czy podejmiesz te zobowiązania:

• stopniowe przechodzenie w ciągu kilku tygodni od płynów przez papki do pokarmów stałych;
• jedzenie małych porcji powoli oraz ograniczenie słodzonych napojów i kalorycznych pokarmów płynnych;
• przyjmowanie witamin i składników mineralnych zgodnie z zaleceniami, często do końca życia;
• regularne badania krwi i kontrole, zwłaszcza w pierwszym roku;
• regularna aktywność fizyczna, gdy tylko lekarz na nią pozwoli;
• rzucenie palenia przed operacją i niewracanie do niego.

Szybka utrata masy ciała przynosi też zmiany emocjonalne. Niektóre osoby potrzebują wsparcia w radzeniu sobie z jedzeniem emocjonalnym lub obrazem własnego ciała, a prośba o pomoc to część normalnej opieki, a nie oznaka porażki.

Jak chirurg wybiera rodzaj operacji

Gdy wiadomo już, że pacjent się kwalifikuje, pozostaje wybór operacji. Chirurg bierze pod uwagę BMI, cukrzycę i czas jej trwania, refluks, wcześniejsze operacje brzuszne, nawyki żywieniowe i gotowość do przyjmowania suplementów do końca życia. W City Medical Centre główne opcje to:

• rękawowa resekcja żołądka (sleeve), która zmienia żołądek w wąską rurę;
• wyłączenie żołądkowe Roux-en-Y (bypass), często preferowane przy cukrzycy typu 2 lub nasilonym refluksie;
• mini bypass żołądkowy, bypass z jednym zespoleniem;
• SADI-S, zwykle zarezerwowana dla bardzo wysokiego BMI, ciężkiej cukrzycy lub jako drugi etap po rękawie.

Rękaw i bypass porównujemy szczegółowo w osobnym artykule. Tu najważniejsze jest to, że nie ma jednej najlepszej operacji: metodę dobiera się do konkretnego pacjenta po diagnostyce.

Konsultacja w City Medical Centre

City Medical Centre pracuje z pacjentami z zagranicy. Pierwsza konsultacja jest bezpłatna i może odbyć się online: podaj wzrost, masę ciała, historię zmian wagi, choroby, na które się leczysz, oraz wyniki badań, które już masz. Chirurg ocenia, czy operacja bariatryczna jest dla ciebie odpowiednia, jaka metoda pasuje do twojego przypadku i jakie przygotowanie jest potrzebne, oraz podaje koszt, który następnie zapisuje się w umowie. Osobisty koordynator jest z tobą od pierwszej wiadomości aż do końca rekonwalescencji, a dokumenty i pytania możesz wysyłać przez WhatsApp. Więcej informacji znajdziesz na stronie o chirurgii bariatrycznej.

Źródła

• ASMBS — Who is a candidate for bariatric surgery
• NHS — Weight loss surgery
• NIDDK — Definition and facts for bariatric surgery

Najczęstsze pytania

Jakie BMI trzeba mieć, aby zakwalifikować się do operacji bariatrycznej?

Według wytycznych ASMBS/IFSO z 2022 roku operację zaleca się od BMI 35, a przy cukrzycy typu 2 od 30. Wiele klinik nadal stosuje starsze granice: 40 lub 35 z poważną chorobą współistniejącą. Ostateczną decyzję podejmuje chirurg po badaniu.

Czy można się operować przy BMI poniżej 35?

Czasami. Przy BMI 30–34,9 operację można rozważyć, jeśli masz cukrzycę typu 2 lub leczenie niechirurgiczne nie dało trwałej utraty masy ciała. U osób pochodzenia azjatyckiego stosuje się niższe progi. Takie przypadki zawsze ocenia się indywidualnie.

Czy istnieje limit wieku dla operacji bariatrycznej?

W City Medical Centre operacje bariatryczne wykonuje się tylko u dorosłych. Nie ma sztywnej górnej granicy wieku: u starszych pacjentów chirurg patrzy przede wszystkim na serce i płuca, ryzyko znieczulenia i spodziewaną korzyść, a nie tylko na wiek.

Czy muszę schudnąć przed operacją?

Często w tygodniach przed zabiegiem zaleca się krótką dietę przedoperacyjną. Może ona zmniejszyć wątrobę i sprawia, że operacja jest bezpieczniejsza i łatwiejsza. O tym, czy jest potrzebna i jak długo, decyduje chirurg na podstawie diagnostyki.

Co może uniemożliwić operację bariatryczną?

Częste powody to ciąża lub niedawne karmienie piersią, aktywny nowotwór, ostra choroba, ciężkie choroby serca lub płuc, zaburzenia krzepnięcia, nieustabilizowana choroba psychiczna, nadużywanie alkoholu lub narkotyków oraz nieleczone zaburzenie odżywiania. Wiele z nich jedynie odracza operację do czasu leczenia.